Briefwisseling Gezelle - Van Oye
De briefwisseling tussen Guido Gezelle en zijn leerling en vriend Eugeen Van Oye is erkend als Vlaams topstuk. De waardevolle correspondentie beslaat de periode 1855-1899 en omvat 169 brieven. Uniek is dat beide kanten bewaard gebleven zijn.
Een leven lang
Gezelle ontmoette Van Oye in 1854 op het kleinseminarie van Roeselare en werd zijn poësisleraar in 1857-1858. Hij zag in hem een toekomstig priester en dichter, maar was teleurgesteld toen Van Oye geneeskunde ging studeren. Na 1865 verminderde de frequentie van de correspondentie, toch bleef ze een leven lang duren.
Dichterlijke briefwisseling
Deze brieven getuigen van de intellectuele en spirituele band tussen meester en leerling. In het collectieve geheugen bepaalden ze het beeld van “Meester Gezelle” en de canon van zijn poëzie. Gezelle schreef talloze gedichten voor Van Oye, waaronder het beroemde Dien avond en die rooze. De brieven verbinden een warme vriendschapsband met een priesterlijke opvoedende rol en zijn van een hoog intellectueel niveau door culturele verwijzingen, poëticale commentaren en beschouwende passages. Gezelle toont zich hierin een openhartig, stijlbewust en ‘geleerd’ briefschrijver, waarbij genegenheid en artistieke visie hand in hand gaan. Hij beschouwde deze “dichterlijke briefwisseling” als onderdeel van zijn oeuvre en speelde met het idee om ze ooit uit te geven.
“In de wereldliteratuur kent de briefwisseling tussen Guido Gezelle en Eugeen Van Oye haar gelijke niet. De briefwisseling is uitzonderlijk exclusief en intiem, vriendschappelijk, openhartig en emotioneel. In de handschriften zijn de ups en downs van het gevoelsleven van de jonge leraar én bevlogen dichter te lezen, in gesprek met of in de spiegel van een geliefde leerling. Alleen tegenover Eugeen Van Oye heeft de meest begaafde romantische Vlaamse dichter uit ons taalgebied, zich zo volledig en vertrouwelijk geuit.”
Dien avond en die rooze
In 1858 schenkt Eugeen Van Oye, Gezelle een roos uit zijn tuin. Naar aanleiding hiervan schreef Gezelle op 1 november om 10 u ’s avonds het gedicht Dien avond en die rooze voor Van Oye. Hij nam het later op in zijn bundel Gedichten gezangen en gebeden. De brieven van Van Oye zijn essentieel voor het begrijpen van dit iconische gedicht. Daarin verwijst Van Oye expliciet naar The Last Rose of Summer van Thomas Moore met de roos als symbool van eenzaamheid en afscheid nemen. Tegelijk tonen de brieven dat Van Oye met de schenking van de roos bewust Guido Gezelle poëtisch wilde prikkelen.
“Wat ik u verzekere, ’t is dat ik nog nooit een gedicht met meer vreugde en lafenis gelezen hebbe, en dat ik eeuig zal bewaren als een perel van uwe kunst en een zegel van onze heilige genegenheid, eene gedenkenisse van uwe vaderlike en teedere liefde en van mijne onwankelbare dankbaarheid. Ik heb u deze rooze gegeven, om de waarheid te zeggen, als de laatste rooze van den zomer. Dit besluit alles: ik behoef u niet te zeggen wat onze zielen weten. – Ik heb ze u, ten tweede, gegeven om eenige Poëtieke gedachten in u door mij te wekken en in d’hope van ze misschien in een Dichterbloeme weêr te mogen ontvangen.”
