Erkend Vlaams Topstuk
Het Gezellearchief is één van de belangrijkste literair-historische persoonsarchieven in Vlaanderen. Drie onderdelen van het archief zijn in 2026 door de Vlaamse overheid erkend als Vlaams Topstuk: het poëziearchief, de briefwisseling Guido Gezelle - Eugeen Van Oye en de Woordentas. De Vlaamse regering geeft die erkenning aan uitzonderlijke en zeldzame stukken om ze extra te beschermen.
Het Poëziearchief
Het poëziearchief van Guido Gezelle bevat meer dan duizend handschriften van gedichten, samen 1455 items. Dat dit alles zo goed bewaard is gebleven, hebben we te danken aan Gezelles zorgvuldige omgang met zijn handschriften. Gezelle vroeg kladversies terug en hergebruikte papier, waardoor fragmenten bewaard bleven. De handschriften laten de evolutie van Gezelles gedichten zien, van ruwe potloodschetsen tot afgewerkte versies in inkt. Zo bieden ze een uniek inzicht in zijn creatieve proces. Ze tonen ook de interactie tussen Gezelle en zijn omgeving. Denk aan de samenwerking met zijn leerlingen en de vele aanvragen voor gelegenheidsgedichten. Het poëziearchief is niet alleen een onmisbaar hulpmiddel voor het onderzoek naar een van de meest invloedrijke Vlaamse dichters, maar bij uitbreiding ook het Vlaams-Nederlandse literaire veld en de cultuurgeschiedenis in de moderne tijd.
“Dankzij de bijzondere gewoonte van de dichter om de kleinste snipper te bewaren, biedt de collectie een bevoorrechte kijk op het productieproces van deze voor de nationale letterkunde uitzonderlijk waardevolle poëzie.”
De Woordentas
Het tweede erkende Vlaams Topstuk is Guido Gezelles Woordentas. Het gaat hierbij niet om één stuk, maar om 150.000 taalkundige fiches. Het woord “tas” verwijst naar hoop, berg. De fiches zijn het resultaat van Gezelles droom om ooit een woordenboek van de Vlaamse taal te publiceren. Hij deed hiervoor een beroep op een netwerk van “zanters”, die hem woorden en uitdrukkingen uit de volkstaal toestuurden. De Woordentas is als taalkundige verzameling volstrekt uniek in zijn soort en omvang. Er bestaan wel andere idiotica in gedrukte vorm, maar het handschriftelijke bronmateriaal ervan is niet bewaard gebleven. Bovendien zijn ze meestal regionaal van aard, terwijl de ambitie van de Woordentas was om de volkstaal van heel Vlaanderen te verzamelen. De Woordentas was van 1961 tot 1999 in bruikleen te Leiden voor de samenstelling van het Woordenboek der Nederlandse Taal.
“De Woordentas illustreert ook Gezelles contacten met vele medewerkers, een netwerk van zogenaamde zanters uit diverse streken van Zuid-Nederland. Gezelle wilde met dit basiswerk het aandeel van de Zuid-Nederlandse (volks)taal in het lexicon van het Nederlands verhogen”
Correspondentie Gezelle - Van Oye
Ook de 169 brieven tussen Guido Gezelle en Eugeen Van Oye, zijn leerling en vriend, kregen een topstukkenstatus. De intellectuele en spirituele relatie tussen Gezelle en Van Oye heeft een buitengewone plaats in de Vlaamse culturele geschiedenis. Ze heeft geleid tot een zeer waardevolle briefwisseling, die als unieke en volledige verzameling is behouden. Opmerkelijk is ook dat beide zijden bewaard zijn gebleven. In de briefwisseling met Van Oye toont Gezelle zich een openhartig en stijlbewust briefschrijver. Hierdoor heeft ze een artistieke waarde die haar onderscheidt van de rest. Gezelle beschouwde deze “dichterlijke briefwisseling” als een onderdeel van zijn oeuvre en speelde met het idee om ze uit te geven. Gezelle schreef ook talloze gedichten voor Van Oye, waarvan Dien avond en die rooze het meest bekend is.
“In de wereldliteratuur kent de briefwisseling tussen Guido Gezelle en Eugeen Van Oye haar gelijke niet. De briefwisseling is uitzonderlijk exclusief en intiem, vriendschappelijk, openhartig en emotioneel.”
Moderne interpretatie door Pieter Van Eenoge
De Brugse illustrator Pieter Van Eenoge (°1976, Brugge) verbeeldde naar aanleiding van de erkenning de drie onderdelen. Hij studeerde grafische vormgeving en illustratie aan het Hoger Sint-Lucas Instituut in Gent (nu LUCA) en werkt sinds 1999 als fulltime freelance illustrator voor kranten, tijdschriften, uitgeverijen en bedrijven in binnen- en buitenland. Met zijn ‘introvert expressionistische’ stijl vertaalt hij complexe thema’s naar heldere beelden. Hij bouwde aan een internationaal parcours met werk voor The New Yorker, Zeit Magazin en Süddeutsche Zeitung Magazin. Hij werd bekroond met een gouden medaille van de Society of Illustrators voor zijn project in het Bokrijkmuseum.
GeZine
De illustraties van Pieter Van Eenoge werden ook verwerkt in een zelf te vouwen GeZine. Je kan een gedrukt exemplaar meenemen in Hoofdbibliotheek Biekorf, of je kan het bestand zelf recto-verso afdrukken op A3.
In deze video zie je hoe je te werk gaat om te knippen, vouwen en plakken.
